مهدی نظری، دکترای تاریخ اسلام و عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، در گفت‌وگو با ایسنا، با تشریح شش محور مرتبط با مهدویت و مسائل نسل جوان، اظهار کرد: مهدویت در شبکه‌های اجتماعی هم فرصت است و هم تهدید، چراکه بخش قابل توجهی از مخاطبان این فضا را نوجوانان و جوانان تشکیل می‌دهند و نحوه ارائه محتوای دینی در این بستر می‌تواند بر باورها و نگرش‌های آنان تأثیر بگذارد.
وی افزود: اگر متولیان حوزه مهدویت از ظرفیت شبکه‌های اجتماعی غافل شوند و محتوای مفید، مؤثر و مستند برای مخاطبان تولید نکنند، ممکن است مطالب خلاف واقع، شبهات گمراه‌کننده، برداشت‌های نادرست و محتواهای مغرضانه بر اعتقادات نوجوانان و جوانان تأثیر منفی بگذارد.
این دکترای تاریخ اسلام با بیان اینکه فضای مجازی ظرفیت مناسبی برای تبیین آموزه‌های مهدوی است، تصریح کرد: با رویکرد علمی و فرهنگی، بهره‌گیری از استدلال و منطق و استفاده از ادبیاتی زیبا و متناسب با مخاطب می‌توان مفاهیم مهدویت را به‌درستی تشریح کرد. اگر نوجوانان و جوانان در این زمینه اقناع شوند، خود به مبلغان فرهنگ مهدویت تبدیل خواهند شد.
مهدویت و بازگشت به معنویت؛ از امید قرآنی تا تحقق عدالت
نظری با اشاره به پیوند آموزه‌های مهدوی با امید به آینده و بازگشت به معنویت، بیان کرد: از منظر قرآن کریم، مهدویت با وعده حاکمیت صالحان و به ارث بردن زمین از سوی بندگان شایسته خداوند ارتباط دارد. در آیه ۱۰۵ سوره انبیاء بر این موضوع تأکید شده است و آیه پنجم سوره قصص نیز از اراده الهی برای منت نهادن بر مستضعفان، پیشوایان قرار دادن آنان و وارث کردنشان سخن می‌گوید.
وی ادامه داد: برقراری عدالت، امنیت و آرامش در پرتو حکومت حضرت مهدی(عج)، از آموزه‌های بنیادین فرهنگ مهدوی است. در این نگاه، سختی‌ها و گرفتاری‌ها بخشی از مسیر زندگی انسان هستند و می‌توانند زمینه رشد و تعالی او را فراهم کنند؛ هرچند بخشی از مشکلات نیز ممکن است از دوری انسان از یاد خداوند و آموزه‌های دینی ناشی شود.
عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اهمیت معنویت در زندگی فردی و اجتماعی، گفت: بازگشت به خداوند، توجه به آموزه‌های قرآن کریم و تقویت معنویت در پرتو فرهنگ انتظار، از راه‌هایی است که می‌تواند به انسان در مواجهه با دشواری‌ها و بازیابی امید کمک کند.
چهار وظیفه جوانان در مسیر فرهنگ مهدویت
نظری با اشاره به نقش جوانان و دانشجویان در ترویج فرهنگ مهدویت، چهار وظیفه اصلی آنان را معرفت، محبت، اطاعت و فعالیت برشمرد و اظهار کرد: نخستین وظیفه جوان منتظر، کسب شناخت کافی و صحیح درباره امام زمان(عج) و آموزه‌های مهدوی است. این شناخت می‌تواند زمینه شکل‌گیری محبت و علاقه عمیق‌تر به امام زمان(عج) را فراهم کند.
وی افزود: پس از معرفت و محبت، نوبت به اطاعت می‌رسد که در عمل به احکام و موازین اسلامی و شیعی نمود پیدا می‌کند. مرحله بعد نیز فعالیت و اقدام عملی در عرصه ترویج مهدویت است؛ به این معنا که باور دینی باید در رفتار فردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بازتاب پیدا کند.
این دکترای تاریخ اسلام با اشاره به فعالیت‌های دانشگاهی در این حوزه، بیان کرد: کانون‌های مهدویت در دانشگاه‌ها با برگزاری نشست‌های تخصصی، برنامه‌های مطالعاتی، کارگاه‌های آموزشی و تولید محتوا، در مسیر تبیین جامعه مطلوب مهدوی گام برمی‌دارند.
نظری با بیان اینکه دانشجو، استاد و دانشگاه سه ضلع اصلی فعالیت‌های مهدوی در محیط دانشگاهی هستند، تصریح کرد: دانشجویان در این مجموعه نقشی فعال و محوری دارند. روحیه مطالبه‌گری و فعالیت آنان در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اعتقادی، در کنار آموزه‌های مهدوی، می‌تواند در مسیر تحقق جامعه و تمدن نوین اسلامی مؤثر باشد.
ترویج مهدویت نیازمند تولید آثار علمی و فرهنگی است
وی در ادامه با اشاره به طرح مهدویت در قالب یک دکترین یا نظریه جامع اجتماعی، گفت: برخی نویسندگان و اندیشمندان از مفهوم «دکترین مهدویت» استفاده کرده‌اند؛ مفهومی که در آن، ظهور امام زمان(عج) و تشکیل حکومت جهانی آن حضرت، فراتر از یک بحث صرفاً اعتقادی و در قالب چشم‌اندازی برای آینده جامعه مورد توجه قرار می‌گیرد.
عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان افزود: مهدویت علاوه بر جایگاه اعتقادی و فلسفی، باید در محافل علمی و پژوهشی نیز تبیین و تحلیل شود. برای گسترش این فرهنگ، صرف بیان کلیات کافی نیست و لازم است پژوهش‌های عمیق، مستند و روشمند درباره روایات و متون تاریخی و اعتقادی انجام گیرد.
تدوین دانشنامه‌ها و دایره‌المعارف‌های تخصصی، راه‌اندازی و تقویت پایگاه‌های اینترنتی اثرگذار، انتشار مجلات علمی، تولید فیلم و آثار ادبی و هنری، ایجاد کرسی‌های مهدویت در دانشگاه‌ها و اجرای برنامه‌های فرهنگی اثربخش، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به معرفی گسترده‌تر و دقیق‌تر آموزه‌های مهدوی کمک کند.
وی با اشاره به تأثیر نظریه‌های فکری بر عرصه‌های مختلف زندگی بشر، خاطرنشان کرد: برخی نظریه‌ها، از جمله سوسیالیسم پس از انقلاب شوروی، توانستند بر حوزه‌هایی مانند ادبیات، سینما، نمایش، هنر، اقتصاد و سیاست تأثیر گسترده بگذارند. از این منظر، ترویج مهدویت نیز نیازمند حضوری فعال و هدفمند در عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و هنری است.
طولانی شدن غیبت و ضرورت پاسخگویی علمی به شبهات
نظری با اشاره به چالش‌های فکری نسل جوان در موضوع مهدویت، اظهار کرد: مسئله غیبت و طولانی شدن آن، گاهی پرسش‌ها و چالش‌هایی را در ذهن مخاطبان ایجاد می‌کند. این چالش‌ها ممکن است منشأ بیرونی داشته باشند و از سوی مخالفان مطرح شوند یا از درون جامعه و در نتیجه برخی کاستی‌ها و برداشت‌های نادرست شکل بگیرند.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی علمی این مسائل، افزود: دانشمندان، پژوهشگران و کارشناسان حوزه مهدویت باید با تکیه بر منطق، استدلال و منابع معتبر، به تبیین این آموزه‌ها و پاسخگویی به پرسش‌های نسل جوان بپردازند.
این عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان، چالش‌های اعتقادی و فرهنگی را از جمله مسائل مهم این حوزه دانست و گفت: بی‌توجهی به مبانی و آرمان‌ها، شک و تردید، یأس و ناامیدی، سطحی‌نگری، برداشت‌های انحرافی، تعیین وقت برای ظهور و شتاب‌زدگی در انتظار، از جمله آسیب‌هایی است که باید مورد بررسی قرار گیرد.
وی ادامه داد: در کنار این موارد، برخی چالش‌های اجتماعی و سیاسی نیز بر باورمندی مهدوی تأثیر می‌گذارند؛ از جمله مسئولیت‌گریزی، مواجهه با سختی‌ها و ناکامی‌ها، فتنه‌ها، لغزش برخی اندیشمندان، فاصله میان علما و مردم و فعالیت مدعیان دروغین مهدویت.
نظری با بیان اینکه باید میان اصل آموزه مهدویت و آسیب‌های ناشی از عملکرد انسان‌ها تمایز قائل شد، تصریح کرد: از این منظر، کاستی‌ها و انحراف‌ها را باید در رفتار و برداشت‌های افراد و جوامع جست‌وجو کرد. رفع این آسیب‌ها نیز مستلزم مسئولیت‌پذیری مسلمانان و به‌ویژه علما، دانشمندان، متخصصان و کارشناسان این حوزه است تا با رویکردی علمی، عقلانی و مستند، زمینه اقناع فکری نسل جوان را فراهم کنند.
مهدویت و باورمندی نسل جوان؛ امید در برابر یأس و انفعال
این دکترای تاریخ اسلام با تأکید بر ضرورت توجه به نیازهای فکری و عاطفی جوانان، بیان کرد: نسل جوان امروز نسبت به موضوعاتی مانند عدالت، صلح، آرامش، امید، مبارزه با ظلم و ستم، محیط زیست و حقوق بشر حساس است و این مسائل را پیگیری می‌کند. فرهنگ مهدویت نیز با تأکید بر آینده‌ای مبتنی بر عدالت و رهایی از ستم، می‌تواند به این دغدغه‌های انسانی و معنوی پاسخ دهد.
وی افزود: امید مهدوی می‌تواند در مواجهه با اضطراب، نگرانی و احساس ناامیدی نقش داشته باشد. انتظار در فرهنگ دینی، صرفاً یک حالت درونی یا آرزویی مبهم درباره آینده نیست، بلکه حقیقتی پویا و همراه با مسئولیت است که در صورت توجه به الزامات آن، زمینه امید، نشاط، تحرک و مشارکت در ساختن آینده را فراهم می‌کند.
نظری ادامه داد: فرهنگ انتظار می‌تواند جامعه را از رکود و انفعال دور کند و به سوی ساختن آینده‌ای روشن‌تر سوق دهد. از این منظر، دشمنان اسلام نیز از ظرفیت امیدآفرین فرهنگ مهدوی آگاه هستند و می‌کوشند با القای یأس و ناامیدی، آینده را تیره و مبهم جلوه دهند؛ زیرا از دست رفتن امید به آینده و باور به تحقق وعده‌های الهی می‌تواند به انفعال جامعه منجر شود.
وی با اشاره به آیه پنجم سوره قصص، «وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»، اظهار کرد: بر اساس این آموزه قرآنی، تاریخ بشر فاقد هدف و فرجام نیست و در نگاه دینی، آینده به حاکمیت مستضعفان و تحقق عدالت پیوند خورده است. در مقابل، زورگویان، طاغوتیان و ستمگران سرانجامی ماندگار و شایسته نخواهند داشت.
عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان تأکید کرد: تکیه بر این چشم‌انداز می‌تواند به تقویت امید اجتماعی، افزایش انگیزه برای مقابله با ظلم و تلاش برای ساختن جامعه‌ای عادلانه کمک کند. از این رو، ترویج فرهنگ مهدویت باید با ایجاد امید، نشاط، شادابی و حرکت رو به جلو همراه باشد.
جذب جوانان به فرهنگ مهدوی با محبت و اقناع عقلانی
نظری با تأکید بر اینکه باورمندی جوانان به مهدویت نیازمند توجه هم‌زمان به ابعاد عاطفی و معرفتی است، گفت: برای پرورش گرایش‌های عاطفی نوجوانان و جوانان و هدایت صحیح این احساسات، باید با آنان به شیوه‌ای مناسب برخورد کرد و زمینه ارتباط مؤثر آنان با معارف دینی را فراهم آورد.
وی افزود: احترام به شخصیت نوجوانان و جوانان، برخورد محبت‌آمیز، مدارا، تشویق به پاکی، چشم‌پوشی از خطاهای جزئی، توجه به دیدگاه‌های آنان، بها دادن به نظراتشان و واگذاری مسئولیت‌های متناسب، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند زمینه جذب آنان به معارف دینی را فراهم کند.
این عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان ادامه داد: برخورد صحیح و همراه با مهربانی، به ایجاد اعتماد و ارتباط مؤثر با نسل جوان کمک می‌کند و می‌تواند زمینه اعتقاد و باور عمیق‌تر به مهدویت و مشارکت فعال در این عرصه را فراهم سازد.
وی با اشاره به مسئولیت متولیان فرهنگی و دینی، تصریح کرد: علما، استادان، کارشناسان و متخصصان حوزه مهدویت باید علاوه بر توجه به ابعاد عاطفی، مانند دعا، زیارت، شعر و هنر، بر تقویت شناخت دقیق و عمیق نیز تمرکز کنند. تبیین عقلانی و مستند آموزه‌ها، تفکیک روایات معتبر از روایات ضعیف، پاسخگویی به شبهات و توجه به آموزش‌های علمی و فلسفی در این زمینه، از ضرورت‌های مهم فعالیت در حوزه مهدویت است.
نظری با تأکید بر نقش امیدآفرینی در ارتباط با نسل جوان، گفت: انسان‌ها به‌ویژه جوانان به‌طور فطری به مفاهیمی که امید، نشاط و آرامش ایجاد می‌کنند، گرایش دارند و از آنچه بوی یأس، ناامیدی و خشونت می‌دهد، فاصله می‌گیرند.
وی خاطرنشان کرد: تبیین زیبایی‌های دوران ظهور، از جمله عدالت، صلح، آرامش و مهربانی، می‌تواند در جذب جوانان و هدایت آنان به سوی معارف مهدوی مؤثر باشد. بنابراین، معرفی مستند و جذاب این مفاهیم در کنار پاسخگویی علمی به پرسش‌ها و شبهات، باید از محورهای اصلی برنامه‌ریزی فرهنگی برای تقویت باورمندی نسل جوان به مهدویت باشد.