محمد شفیعی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: تاب‌آوری به معنای ایستادگی کورکورانه در برابر ناملایمات یا تسلیم شدن در برابر آنها نیست، بلکه فرد تاب‌آور با استفاده از توانمندی‌های شناختی و فردی، در صورت نیاز رویکرد خود را تغییر داده و مسیر مناسب‌تری برای ادامه حرکت انتخاب می‌کند.
وی افزود: در مواجهه با شرایط تنش‌زا، رویکرد تاب‌آورانه دو مسیر را پیش روی فرد قرار می‌دهد؛ مسیر نخست، سازگاری فردی است؛ مانند اصلاح روش‌های یادگیری برای انطباق با تغییرات آموزشی و مسیر دوم، کنشگری محیطی است؛ یعنی سازماندهی اقدامات برای رفع موانع موجود. این فرایند می‌تواند مانع از گرفتار شدن فرد در چرخه شکست شود.
این دکترای روانشناسی و مشاوره ادامه داد: تاب‌آوری یک منبع تمام‌نشدنی نیست، بلکه ظرفیتی است که ممکن است در اثر فشارهای مستمر کاهش پیدا کند. زمانی که تنش سازنده به فرسودگی و شکست سیستماتیک تبدیل می‌شود، نشانه‌های هشدار در سه سطح جسمانی، شناختی و رفتاری بروز می‌کنند.
شفیعی ادامه داد: در سطح جسمانی، اختلال در خواب و اشتها و خستگی‌های مزمنی که با استراحت برطرف نمی‌شوند، قابل توجه هستند. در سطح شناختی نیز از دست دادن تمرکز، بدبینی مفرط و احساس پوچی مشاهده می‌شود و در سطح رفتاری، انزوای اجتماعی و بی‌انگیزگی شدید از جمله نشانه‌های مهم محسوب می‌شوند.
وی تصریح کرد: زمانی که فرد احساس می‌کند حتی در برابر کوچک‌ترین چالش‌ها نیز دچار اضطراب می‌شود و احساس بی‌اثری جایگزین اراده شده است، می‌توان گفت ظرفیت تاب‌آوری او از توان فعلی‌اش فراتر رفته و نیازمند توجه و حمایت است.
دانشگاه‌ها نباید تنها بر نمره و نتیجه تمرکز کنند
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در تقویت تاب‌آوری دانشجویان گفت: دانشگاه می‌تواند از طریق ایجاد چالش‌های علمی و فراهم کردن فرصت برای تعاملات اجتماعی، دانشجویان را با فشارهای کنترل‌شده و موقعیت‌های حل مسئله مواجه کند و به آنها بیاموزد چگونه از بحران‌ها عبور کنند.
وی افزود: متأسفانه در عمل، تمرکز اصلی بسیاری از دانشگاه‌ها بر نتیجه، نمره و خروجی علمی است و موضوع سلامت روان دانشجویان کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
شفیعی بیان کرد: معمولاً زمانی به فکر کمک گرفتن می‌افتیم که بحران اتفاق افتاده است، در حالی که دانشگاه باید پیش از رسیدن دانشجو به مرحله بحران، با تقویت سرمایه روان‌شناختی او، محیط دانشگاه را از یک محیط صرفاً فشارآور به محیطی برای رشد و یادگیری تبدیل کند.
وی ادامه داد: در چنین محیطی، خطا کردن نیز باید بخشی از فرایند یادگیری تلقی شود و دانشجو فرصت داشته باشد از اشتباهات خود برای اصلاح مسیر استفاده کند.
تمرکز بر «یک ساعت آینده» به جای کل آینده
این دکترای روانشناسی و مشاوره درباره راهکارهای فوری در شرایطی که فرد احساس می‌کند توان ادامه دادن را از دست داده است، گفت: زمانی که ذهن درگیر حجم زیادی از آینده‌های مبهم و دشوار می‌شود، یکی از راهکارهای فوری، «کوچک‌سازی» است.
شفیعی توضیح داد: در این شرایط لازم است فرد اهداف بزرگ را برای مدتی کنار بگذارد و تنها بر «یک ساعت آینده» یا انجام «یک وظیفه بسیار کوچک» تمرکز کند. همچنین تغییر کوتاه محیط، پیاده‌روی یا انجام یک فعالیت حسی می‌تواند به خروج فرد از چرخه افکار فرساینده کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: هدف از این اقدامات لزوماً حل فوری مشکل نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا فرد از وضعیت شدید تنش خارج شده و بتواند دوباره به سطح مناسب‌تری از تفکر منطقی و تصمیم‌گیری بازگردد.