به نقل از تجارت نیوز، صنعت قطعهسازی ایران سالهاست که با مجموعهای از مشکلات ساختاری دستوپنجه نرم میکند؛ مشکلاتی که نه به تحولات اخیر محدود میشود و نه میتوان همه آنها را به شرایط جنگی نسبت داد. تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات، نوسان مداوم قیمت مواد اولیه، بیثباتی در بازار ارز، دشواری تأمین نقدینگی و نبود تناسب میان هزینه تولید و زمان وصول درآمد، از جمله چالشهایی هستند که قطعهسازان پیش از وقوع تنشهای اخیر نیز بارها نسبت به آنها هشدار داده بودند.
در واقع، بسیاری از واحدهای تولیدی در سالهای گذشته تحت فشار همین مسائل فعالیت کردهاند و تلاش کردهاند با وجود محدودیتهای مالی، چرخه تولید را متوقف نکنند. با این حال، همزمان با شکلگیری شرایط جنگی، بخشی از فعالان بازار این وضعیت را به فرصتی برای توجیه افزایش قیمتها و تشدید فشار بر تولید تبدیل کردهاند. در حالی که تولیدکنندگان معتقدند بخش عمده مشکلات فعلی ریشه در نابسامانیهای پیشین دارد، برخی عرضهکنندگان مواد اولیه و واسطهها با استناد به فضای ناشی از جنگ، قیمتها را افزایش دادهاند یا شرایط سختگیرانهتری را برای فروش و تسویهحساب در نظر گرفتهاند.
تولید در وضعیت بلاتکلیفی قرار گرفته است
محمود نجفی سهی، عضو هیات مدیره انجمن صنایع همگن قطعه سازان ایران، با اشاره به شرایط حاکم بر بخش تولید به تجارتنیوز گفت: تولید در وضعیت بلاتکلیفی قرار گرفته است. اگر بخواهیم تصویری از این شرایط ارائه دهیم، باید گفت تولیدکننده میان دو تیغه یک قیچی گرفتار شده است؛ یک تیغه، ورودیهای کارخانه و هزینه تأمین مواد اولیه و نهادههای تولید است و تیغه دیگر، وصول مطالبات حاصل از فروش محصولات، فشار این قیچی نیز روزبهروز بیشتر میشود و تولیدکننده و کارفرما را در تنگنای جدی قرار میدهد.
وی با تأکید بر اینکه نابسامانی در دو سوی این چرخه دیده میشود، بیان کرد: از یک سو، در قیمتگذاری و تأمین ورودی کارخانهها بیثباتی و آشفتگی وجود دارد و از سوی دیگر، تولیدکنندگان برای دریافت مطالبات خود با مشکلات فراوان مواجه هستند. این وضعیت تنها مختص خودروسازان نیست و بازار قطعات یدکی نیز دقیقا با همین الگو عمل میکند.
صنعت قطعهسازی، ارتش بیسلاح خودروسازی کشور
فعالان بازار یدکی قطعات را بهصورت نقدی عرضه میکنند، اما هنگام خرید از تولیدکننده، چکهای سهماهه ارائه میدهند و حتی در برخی موارد، چک متعلق به خودشان نیست
او افزود: فعالان بازار یدکی قطعات را بهصورت نقدی عرضه میکنند، اما هنگام خرید از تولیدکننده، چکهای سهماهه ارائه میدهند و حتی در برخی موارد، چک متعلق به خودشان نیست. گاهی نیز اعلام میکنند پس از فروش کالا به مشتری نهایی، خریدار باید وجه را مستقیم به حساب تولیدکننده واریز کند. در چنین شرایطی، فشار سنگینی بر دوش قطعهسازان قرار گرفته است.
صنعت قطعهسازی، ارتش بیسلاح خودروسازی کشور
قطعهساز میان هزینه تولید و وصول مطالبات گرفتار شده است
نجفی سهی با اشاره به اینکه بخشی از این وضعیت به رفتار فعالان همین صنعت بازمیگردد، تصریح کرد: رقابت برای افزایش سهم بازار، چه در ارتباط با خودروسازان و چه میان تولیدکنندگان به شکلی پیش رفته که زمینه سوءاستفاده برخی بازیگران را فراهم کرده است. خودروسازان از این شرایط بهره میبرند و بازار یدکی نیز با استناد به همین رفتار، پرداختهای خود را به تعویق میاندازد.
وی ادامه داد: خودروساز محصولات خود را بهصورت نقدی یا پیشفروش عرضه میکند؛ بنابراین این پرسش مطرح میشود که چرا قطعهسازان باید هزاران میلیارد تومان از خودروسازان طلبکار باشند. بازار یدکی نیز همین منطق را به کار گرفته است و میگوید وقتی قطعهسازان با وجود تأخیرهای طولانی، خطوط تولید خودروسازان را متوقف نمیکنند، ضرورتی برای پرداخت نقدی وجود ندارد.
او با اشاره به مسئولیتهای سنگین واحدهای تولیدی اظهار کرد: تولیدکننده با تعهدات متعددی روبهروست؛ از پرداخت حقوق کارکنان و ایفای تعهدات مالی گرفته تا حفظ سرمایهگذاریهایی که طی سالها انجام شده است. کارخانه را نمیتوان مانند یک واحد صنفی کوچک تعطیل کرد و از زیر بار مسئولیتها کنار رفت. به همین دلیل، فشار واردشده بر واحدهای تولیدی بسیار بیشتر از آن چیزی است که تصور میشود.
فشار واردشده بر قطعهساز با وضعیت خودروساز قابل مقایسه نیست
این قطعهساز تشریح کرد: ممکن است خودروساز نیز با مشکلاتی مواجه باشد، اما شدت فشار بر قطعهساز قابل مقایسه با شرایط خودروساز نیست. خودروساز از محل پیشفروش، منابع مالی خود را زودتر تأمین میکند، اما قطعهساز باید سه، چهار یا حتی پنج ماه در انتظار دریافت مطالبات خود بماند و در بسیاری از موارد، تنها با پیگیریهای مکرر بتواند بخشی از مطالباتش را وصول کند.
وی افزود: بازار یدکی نیز همین مسیر را طی میکند و حتی در برخی موارد شرایط آن از خودروسازان هم سختتر است. تولیدکننده در چنین وضعیتی ناچار است هم هزینههای جاری را تأمین کند، هم خطوط تولید را فعال نگه دارد و هم پاسخگوی تعهدات خود باشد.
بازار و سیاستهای ارزی، هزینههای خود را بر تولید تحمیل کردهاند
نجفی سهی با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر بازار مواد اولیه اظهار کرد: جنگ بهانهای برای افزایش قیمتها شده است. ممکن است برخی صنایع بالادستی با مشکلاتی روبهرو شده باشند، اما مسائل کنونی تولید ریشه در این اتفاقات ندارد و سهم این عوامل در مقایسه با مشکلات ساختاری، چندان قابل توجه نیست.
او ادامه داد: افرادی که پیش از این مواد اولیه خریداری کردهاند، از شرایط فعلی سود بردهاند و قیمتها را به بهانه جنگ افزایش دادهاند. برای مثال، ورقی که پیشتر با قیمت هر کیلوگرم ۲۰۰ هزار تومان عرضه میشد، اکنون با نرخ ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تومان به فروش میرسد؛ در حالی که افزایش روزانه قیمتها منطقی نیست و تبعات آن مستقیم بر تولید تحمیل میشود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: امروز بازار بر دوش تولید سوار شده است؛ چه در بخش بازار یدکی و چه در حوزه خودروسازی؛ از سوی دیگر، بخش مهمی از تورم نیز نتیجه سیاستگذاریهای دولتی است؛ زیرا منابع ارزی در اختیار دولت قرار دارد و نرخ ارز نیز تحت تأثیر تصمیمات بانک مرکزی تعیین میشود. در چنین شرایطی، تولیدکننده ناچار است هزینه نابسامانیهای موجود را بپردازد و با وجود همه این فشارها، چرخه تولید را زنده نگه دارد.