هزینه رجیستری، هزینه‌ای جدا از قیمت خرید گوشی است. این مبلغ برای ثبت شناسه دستگاه در سامانه‌های مربوطه و امکان فعال‌سازی آن در شبکه اپراتورهای داخلی پرداخت می‌شود. به بیان ساده، گوشی موبایلی که بدون رجیستری وارد کشور شود، حتی اگر سالم و اصل باشد، امکان استفاده قانونی و پایدار از سیم‌کارت را نخواهد داشت. بنابراین رقم ۱۷۷ یا ۱۹۷ میلیون تومانی، قیمت خود گوشی نیست، بلکه هزینه‌ای است که پیش از رسیدن دستگاه به دست مصرف‌کننده به زنجیره قیمت افزوده می‌شود. آنچه این بار بازار موبایل ایران را تکان داده، نسبت این هزینه با قیمت جهانی گوشی است. آیفون ۱۸ پرو با قیمت ۱۱۹۹ دلاری، هزینه رجیستری‌ای معادل ۶۵۶ دلار دارد. این یعنی برای هر دلار قیمت جهانی گوشی، حدود ۵۵ سنت نیز هزینه ثبت و فعال‌سازی پرداخت می‌شود. در آیفون ۱۸ پرومکس وضعیت حتی نگران‌کننده‌تر است؛ گوشی‌ای با قیمت ۱۲۹۹ دلار، ۷۳۰ دلار هزینه رجیستری دارد؛ رقمی معادل حدود ۵۶ درصد قیمت جهانی دستگاه. اگر این دو رقم را کنار هم بگذاریم، تصویر روشن‌تری از فشار هزینه‌ای بر بازار به دست می‌آید. خریدار آیفون ۱۸ پرو در ایران، پیش از آنکه به قیمت گوشی، سود فروشنده، هزینه حمل، گارانتی و سایر هزینه‌های واردات برسد، با یک هزینه ثابت تقریبا برابر با نیمی از قیمت جهانی دستگاه روبه‌رو است. به عبارت دیگر، پیش از آنکه خریدار به فکر پرداخت پول گوشی باشد، باید بداند که بخش قابل‌توجهی از هزینه نهایی را نه فناوری و نه کیفیت ساخت، بلکه مجوز حضور گوشی در بازار ایران تعیین می‌کند.
اختلاف قیمت ثبت‌شده، ابهام اصلی ماجرا
نکته جنجالی‌تر از خود هزینه رجیستری، ارزش دلاری‌ای است که برای این دو گوشی در سامانه ثبت شده است. آیفون ۱۸ پرو به‌جای ۱۱۹۹ دلار، ۱۳۹۰ دلار ثبت شده و آیفون ۱۸ پرومکس به‌جای ۱۲۹۹ دلار، ۱۷۷۵ دلار قیمت‌گذاری شده است. این اختلاف به‌ویژه در مورد پرومکس قابل‌توجه است، چون ۴۷۶ دلار اختلاف، تقریبا برابر با قیمت یک گوشی میان‌رده نسبتا کامل در بازارهای جهانی است. اگر مبنای محاسبه هزینه رجیستری، ارزش گمرکی دستگاه باشد، طبیعی است که بالا رفتن ارزش ثبت‌شده، هزینه نهایی را نیز افزایش دهد. اما پرسش اینجاست که چرا ارزش ثبت‌شده یک محصول با قیمت رسمی و شفاف جهانی، بالاتر از قیمت واقعی آن تعیین می‌شود. آیا این اختلاف ناشی از نوسان ارز است یا روش محاسبه گمرک یا احتساب هزینه‌های جانبی یا ارزیابی متفاوت مدل‌ها و ظرفیت‌های حافظه؟ همین ابهام باعث شده تا بخشی از فعالان بازار، ارقام اعلام‌شده را با احتیاط بپذیرند و منتظر اعلام دستورالعمل نهایی بمانند. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان داده که در دوره‌های نوسان ارز و تغییر مقررات واردات، تفاوت میان برآورد بازار و رقم نهایی گمرک می‌تواند قابل‌توجه باشد.
از رجیستری تا قیمت نهایی
هزینه رجیستری تنها یکی از اجزای قیمت نهایی گوشی آیفون در ایران است. پس از پرداخت این مبلغ، هزینه‌هایی مانند قیمت خرید بین‌المللی دستگاه، حمل‌ونقل، بیمه، گمرک، سود واردکننده و حاشیه فروشنده نیز به قیمت نهایی افزوده می‌شود. به همین دلیل، حتی اگر رقم ۱۷۷ میلیون تومان برای آیفون ۱۸ پرو و ۱۹۷ میلیون تومان برای پرومکس مبنای محاسبه قرار گیرد، قیمت نهایی این گوشی‌ها در بازار ایران به‌مراتب بالاتر از جمع قیمت جهانی و هزینه رجیستری خواهد بود.
برآوردهای پیشین بازار نشان می‌داد که با احتساب هزینه رجیستری و سایر هزینه‌ها، قیمت نهایی آیفون ۱۸ پرو در ایران می‌تواند به محدوده ۶۰۰ میلیون تومان و آیفون ۱۸ پرومکس به حدود ۶۵۰ میلیون تومان برسد. برخی برآوردها نیز قیمت نهایی پرومکس را تا ۶۷۰ میلیون تومان تخمین زده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که آیفون در بازار ایران دیگر صرفا یک کالای لوکس نبوده و به کالایی تبدیل شده که بخش قابل‌توجهی از قیمت آن را هزینه‌های ورود آن به بازار داخلی تعیین می‌کند.
بار هزینه بر دوش مصرف‌کننده
در چنین شرایطی، اثر نهایی هزینه رجیستری بر دوش مصرف‌کننده است. کسی که قصد خرید آیفون ۱۸ پرو دارد، عملا باید برای گوشی‌ای که در بازار جهانی ۱۱۹۹ دلار قیمت دارد، مبلغی نزدیک یا بالاتر از ۶۰۰ میلیون تومان بپردازد. برای پرومکس نیز این رقم بالاتر می‌رود. این وضعیت دو پیامد مهم دارد:
نخست، فاصله قیمت گوشی در ایران با بازار جهانی بیشتر می‌شود. این فاصله نه‌تنها خرید را برای طبقه متوسط دشوارتر می‌کند، بلکه بازار را به سمت گوشی‌های قاچاق، فعال‌سازی‌های غیررسمی و راه‌های میان‌بر سوق می‌دهد. وقتی هزینه ثبت قانونی یک گوشی به تنهایی نزدیک به ۲۰۰ میلیون تومان باشد، طبیعی است که بخشی از خریداران به دنبال راه‌های ارزان‌تر بروند.
دوم، شفافیت قیمت کاهش می‌یابد. وقتی بخش مهمی از قیمت نهایی محصول در ابهام ارزش گمرکی، نرخ ارز محاسباتی و روش تعیین هزینه رجیستری باقی بماند، مصرف‌کننده نمی‌تواند بفهمد چه بخشی از پولی که می‌پردازد، هزینه واقعی واردات است و چه بخشی ناشی از اختلاف در ارزیابی دستگاه. این ابهام، اعتماد بازار را نیز کاهش می‌دهد.
پرسش بی‌پاسخ
آنچه اکنون بیش از هر چیز نیاز است، شفاف‌سازی رسمی است. مبنای ارزش ۱۳۹۰ دلاری برای آیفون ۱۸ پرو و ۱۷۷۵ دلاری برای پرومکس چیست؟ آیا این ارقام بر اساس قیمت جهانی، نرخ ارز، مدل و ظرفیت حافظه یا معیار دیگری محاسبه شده‌اند؟ آیا هزینه ۱۷۷ و ۱۹۷ میلیون تومانی، رقم قطعی و نهایی رجیستری است یا برآوردی که ممکن است با اعلام دستورالعمل رسمی تغییر کند؟
تا زمانی که پاسخ این پرسش‌ها روشن نشود، بازار موبایل ایران در وضعیت انتظار و گمانه‌زنی باقی خواهد ماند. مصرف‌کننده‌ای که تنها می‌خواهد یک گوشی قانونی بخرد، باید منتظر بماند تا ببیند آیا این ارقام نهایی می‌شوند یا اصلاحات بعدی، بار سنگین رجیستری را از دوش خریداران ایرانی برمی‌دارد.
مبنای این قیمت‌ها چیست؟
هزینه رجیستری ۱۷۷ میلیون تومانی آیفون ۱۸ پرو و ۱۹۷ میلیون تومانی آیفون ۱۸ پرومکس، نشانه‌ای است از فشاری که بر قیمت گوشی‌های هوشمند در بازار ایران وارد می‌شود. وقتی هزینه ثبت و فعال‌سازی یک گوشی از نصف قیمت جهانی آن فراتر می‌رود و ارزش ثبت‌شده دستگاه نیز بالاتر از قیمت رسمی جهانی است، دیگر پرسش اصلی این نیست که آیفون چقدر می‌ارزد، بلکه این است که چرا ورود آن به بازار ایران این‌قدر پرهزینه شده است؟
تا زمانی که مبنای محاسبه ارزش گمرکی، نرخ ارز مبنای رجیستری و اجزای دقیق این هزینه به‌صورت رسمی و شفاف اعلام نشود، بازار موبایل ایران در ابهام باقی خواهد ماند. در این میان، مصرف‌کننده‌ای که تنها می‌خواهد یک گوشی قانونی بخرد، باید منتظر بماند تا ببیند آیا این ارقام نهایی می‌شوند یا اصلاحات بعدی، بار سنگین رجیستری را از دوش خریداران ایرانی برمی‌دارد.