تازه‌ترین آمارها نشان می‌دهد یارانه نقدی دهک‌های چهارم تا نهم همچنان واریز می‌شود، اما همزمان اطلاعات اقتصادی خانوارها هم ماه به ماه زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد. همین موضوع باعث شده هر تغییر کوچک در درآمد، دارایی، تراکنش بانکی یا حتی ترکیب خانوار بتواند روی دهک‌بندی اثر بگذارد.

در تیرماه ۱۴۰۵، بار مالی دولت برای پرداخت یارانه دهک‌های چهارم تا نهم به ۱۳۵ هزار و ۴۹۴ میلیارد ریال رسیده است. این عدد نسبت به خرداد تغییر زیادی نداشته، اما نکته جالب در جای دیگری است.

تعداد سرپرستان خانوار در این دهک‌ها بیش از ۱۶ هزار نفر افزایش پیدا کرده، در حالی که تعداد کل افراد تحت پوشش فقط ۳۸۳ نفر بیشتر شده است. این اختلاف نشان می‌دهد خانوارهای زیادی در حال تفکیک هستند و افراد بیشتری به صورت مستقل در سامانه‌ها ثبت شده‌اند.

این موضوع یک پیام روشن دارد. وقتی اعضای خانواده، به‌ویژه فرزندان متأهل یا افراد شاغل، از خانوار اصلی جدا می‌شوند و پرونده مستقل تشکیل می‌دهند، از تجمیع درآمدها و دارایی‌ها جلوگیری می‌شود. همین مسئله می‌تواند مانع بالا رفتن دهک کل خانواده شود.

اما اگر این کار انجام نشود، ممکن است مجموع درآمدها و دارایی‌های ثبت‌شده باعث شود خانوار در دهک بالاتری قرار بگیرد و حتی یارانه‌اش قطع شود.

افزایش درآمد، خرید خودرو یا ملک، ثبت‌نشدن انتقال مالکیت دارایی‌های فروخته‌شده، گردش حساب بالا و تراکنش‌های غیرعادی از مهم‌ترین دلایلی هستند که می‌توانند وضعیت اقتصادی خانوار را در سامانه‌ها بهتر از واقعیت نشان دهند.

خیلی‌ها هم بدون اینکه بدانند، با استفاده از حساب شخصی برای جابه‌جایی پول دیگران، ناخواسته باعث می‌شوند گردش مالی‌شان بالا دیده شود. همین مسئله گاهی کافی است تا دهک خانوار تغییر کند.

در کنار این موارد، ازدواج، طلاق، فوت یکی از اعضای خانواده، تولد فرزند یا استقلال فرزندان هم می‌تواند در دهک‌بندی اثر بگذارد. اگر این اطلاعات در سامانه‌ها به‌روز نشود، احتمال خطا در ارزیابی بیشتر می‌شود.

در حال حاضر دهک دهم از فهرست یارانه‌بگیران خارج است و دهک‌های هشتم و نهم هم بیش از دیگران در معرض بازبینی قرار دارند. البته این به معنای حذف قطعی نیست، اما ریسک بررسی دوباره در این گروه‌ها بیشتر است.

برای اینکه احتمال قطع یارانه کمتر شود، چند اقدام کلیدی اهمیت دارد. تفکیک اعضای مستقل خانوار، اصلاح اطلاعات دارایی‌ها، پرهیز از تراکنش‌های مالی دیگران با حساب شخصی و بررسی منظم اطلاعات ثبت‌شده در سامانه حمایت، از مهم‌ترین کارهایی است که خانوارها باید انجام دهند.

اگر هم یارانه قطع شد یا دهک‌بندی اشتباه بود، امکان اعتراض وجود دارد. سرپرستان خانوار می‌توانند از طریق سامانه حمایت، علت قطع یارانه را ببینند و درخواست بازبینی ثبت کنند. در صورت وجود خطا، اطلاعات دوباره بررسی می‌شود و دهک جدید اعلام خواهد شد.