فاطمه ساکی در گفتگو با ایسنا اظهار کرد: در ادبیات عمومی، بحران آب اغلب با واژه ” خشکسالی ” تعریف می‌شود و بسیاری تصور تصور می‌کنند فرونشست زمین نیز با چندسال بارندگی مناسب برطرف خواهد شد. از سوی دیگر، کارشناسان از تغییرات ” بازگشت پذیر ” در برخی آبخوان‌ها سخن می‌گویند.
وی با اشاره به تفاوت خشکسالی و فرونشست بیان کرد: خشکسالی و فرونشست دو پدیده متفاوت هستند، هرچند در بسیاری از مناطق می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. خشکسالی در اصل یک پدیده اقلیمی است که در اثر کاهش بارش، افزایش تبخیر و تعرق یا تداوم شرایط کم‌آبی در یک دوره زمانی رخ می‌دهد. کاهش بارش می‌تواند تغذیه طبیعی آبخوان‌ها را کاهش دهد و در صورت تداوم، افت سطح آب زیر زمینی را به دنبال داشته باشد. بنابراین خشکسالی می‌تواند یکی از عوامل تشدید کننده فشار بر منابع آب باشد، اما با فرو نشست زمین یکسان نیست.
ساکی ادامه داد: فرونشست زمانی اهمیت پیدا می‌کند که در اثر افت سطح آب زیرزمینی و تغییر شرایط تنش در رسوبات، به ویژه رسوبات ریزدانه و تراکم پذیر، فشردگی قابل توجهی رخ دهد.در بسیاری از دشت های ایران، برداشت آب زیرزمینی بیش از میزان تغذیه طبیعی آبخوان، یکی از مهمترین عوامل افت سطح آب و در نتیجه فرونشست است. البته شدت و الگوی فرونشست تنها به برداشت آب وابسته نیست و ویژگی های زمین‌شناسی و ژئوتکنیکی، ضخامت رسوبات، جنس لایه‌ها، ساختار سنگ‌بستر و وجود گسل‌ها نیز درآن نقش دارند.
این دکترای جغرافیای طبیعی تصریح کرد: برای درک این موضوع میتوان آبخوان را مانندیک سامانه متشکل از ذرات و فضاهای خالی درنظر گرفت. بخشی از این فضاها با آب پرشده است. آب موجود در منافذ، بخشی از بار وارد شده به محیط را تحمل می‌کندو هنگامی که سطح آب زیر زمینی به طور قابل توجهی کاهش پیدا می‌کند،فشار آب منفذی نیز کاهش می‌یابد و در نتیجه تنش موثر در اسکلت رسوبات افزایش پیدا می‌کند.
وی افزود: در لایه‌های ریزدانه و تراکم پذیر، به ویژه رس‌ها، این افزایش تنش می‌تواند موجب تراکم و کاهش ضخامت لایه‌ها شود. اگر این تراکم از نوع غیرکشسان باشد، بخشی از تغییر شکل ایجاد شده برگشت‌ناپذیر خواهد بود. بنابراین وقتی از ” مرگ بازگشت‌ناپذیر ” سخن گفته می‌شود، بهتراست از نظر علمی دقیق‌تر بگوییم که بخشی از ظرفیت ذخیره و تخلخل موثر آبخوان، در اثر تراکم غیرکشسان رسوبات ممکن است برای همیشه کاهش پیدا کند.
ساکی خاطرنشان کرد: این نکته بسیار مهمی است؛ زیرا اگر سطح آب زیرزمینی درآِینده دوباره افزایش پیدا یابد، الزاما به این معنا نیست که رسوبات متراکم شده به وضعیت اولیه خود بازگردند. در نتیجه احیای سطح آب با بازسازی کامل ظرفیت اولیه آبخوان یکسان نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان البرز در پایان صحبت هایش افزود: در برخی دشت های بحرانی کشور، از جمله مناطقی در فلات مرکزی و برخی دشت های کشاورزی، شواهد افت طولانی مدت سطح آب زیرزمینی و فرونشست وجود دارد. با این حال درباره هر دشت باید براساس داده های هیدروژئولوژیک، زمین شناسی و ژئوتکنیکی به صورت مستقل قضاوت کرد و نمیتوان برای همه آبخوان‌ها یک نسخه یکسان ارائه داد.