اولین پیامک تاریخ چه بود؟برترین‌ها نوشت: در دو روز گذشته، خبری عجیب و باورنکردنی در شبکه‌های اجتماعی ایران دست‌به‌دست می‌شود؛ خبر کانتینری متعلق به امارات که در آب‌های خلیج فارس دچار حادثه شده و گفته می‌شود محموله‌ای از گوشی‌های آیفون ۱۸ و عطر و ادکلن داشته است. اما ماجرا به همین‌جا ختم نشده؛ تصاویری منتشر شده که نشان می‌دهد پس از حادثه، تعدادی از مردم محلی با قایق‌های صیادی به محل رفته‌اند و گوشی‌هایی را که روی آب شناور بوده‌اند، جمع‌آوری کرده‌اند.
خیلی زود، این ماجرا از یک حادثه دریایی به یکی از داغ‌ترین سوژه‌های شبکه‌های اجتماعی ایران تبدیل شد. ویدیوهای متعددی منتشر شد؛ ویدیوهایی از آدم‌هایی با زندگی‌های کاملاً معمولی که ناگهان با اتفاقی غیرمنتظره روبه‌رو شده‌اند؛ اتفاقی که شاید برای بعضی‌هایشان به معنای به‌دست‌آوردن چند گوشی لوکس و ثروتی باشد که در شرایط عادی، حتی تصور خریدنش هم دشوار است.
ماجرا از این جهت عجیب‌تر می‌شود که صحبت از آیفون‌هایی است که گفته می‌شود ارزش هر دستگاهشان در بازار ایران به حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان می‌رسد؛ رقمی که برای بخش بزرگی از جامعه، نه یک خرید معمولی، بلکه رؤیایی دور از دسترس است. در روزگاری که قیمت دلار و شرایط اقتصادی، خرید چنین گوشی‌هایی را برای بسیاری از مردم به یک آرزوی دست‌نیافتنی تبدیل کرده، حالا تصاویری از افرادی منتشر می‌شود که ظاهراً این گوشی‌ها را نه با پس‌انداز چندساله، بلکه در یک اتفاق ناگهانی به دست آورده‌اند.
واکنش‌ها هم به‌اندازه خود ماجرا جالب است. بخش قابل‌توجهی از کاربران با لحنی مثبت به این اتفاق نگاه می‌کنند. در کامنت‌ها می‌نویسند: «نوش جون مردم جنوب!»؛ مردمی که در ماه‌های اخیر، به‌ویژه در سایه جنگ و فشارهای اقتصادی، روزهای سختی را پشت سر گذاشته‌اند. برای این گروه، ماجرا بیشتر شبیه یک اتفاق خوشایند و غیرمنتظره است؛ انگار سهمی از یک ثروت بزرگ، ناگهان به دست کسانی رسیده که شاید در شرایط عادی هیچ‌وقت امکان خرید چنین کالایی را نداشتند.
در مقابل، عده‌ای هم نگاه انتقادی دارند. آن‌ها از مفاهیمی مثل «مفت‌خوری» حرف می‌زنند و معتقدند که نباید صرفاً به دلیل رایگان به دست آمدن یک کالای گران‌قیمت، هر نوع تصاحب آن را توجیه کرد. به این ترتیب، یک حادثه دریایی به موضوعی برای بحث درباره اخلاق، مالکیت، عدالت اقتصادی و حتی نگاه جامعه به ثروت تبدیل شده است.
آیا این آیفون‌ها واقعاً قابل استفاده‌اند؟
اما فارغ از واکنش‌های احساسی، یک سؤال فنی و مهم هم مطرح است: آیا این آیفون‌ها واقعاً قابل استفاده‌اند؟
در شبکه‌های اجتماعی، روایت‌های مختلفی درباره سرنوشت این گوشی‌ها منتشر شده است. بعضی‌ها می‌گویند به‌محض اتصال گوشی‌ها به اینترنت، شرکت یا مالک اصلی می‌تواند آن‌ها را از راه دور قفل کند و عملاً از کار بیندازد. عده‌ای دیگر معتقدند که چنین اتفاقی لزوماً رخ نمی‌دهد و به نوع قفل دستگاه، وضعیت فعال‌سازی و شرایط نرم‌افزاری آن بستگی دارد. حتی ادعاهایی درباره امکان استفاده از گوشی با اینترنت ۳G یا غیرقابل‌استفاده بودن قطعات آن هم مطرح شده است.
واقعیت این است که صرفاً با دانستن کشور مبدأ، شماره سریال یا اتصال گوشی به اینترنت نمی‌توان درباره سرنوشت همه این دستگاه‌ها حکم قطعی داد. امکان قفل شدن از راه دور به شرایطی مانند وضعیت مالکیت و فعال‌سازی دستگاه، قابلیت‌های امنیتی فعال‌شده و دسترسی مالک قانونی به حساب‌های مرتبط بستگی دارد.
از سوی دیگر، موضوع رجیستری در ایران نیز مسئله‌ای جداگانه است و حتی اگر یک گوشی از نظر سخت‌افزاری سالم و از نظر نرم‌افزاری قابل استفاده باشد، لزوماً به معنای امکان استفاده قانونی از سیم‌کارت ایرانی در آن نیست.
با این حال، شاید جالب‌ترین بخش ماجرا همین‌جاست: گوشی‌هایی که هنوز وضعیت استفاده از آن‌ها روشن نیست، حالا خودشان به یک کالای پرحاشیه در بازار تبدیل شده‌اند.
آگهی‌هایی با عنوان «آیفون دریایی» در پلتفرم‌هایی مانند دیوار دیده می‌شود و برای بعضی از آن‌ها قیمت‌هایی در حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان مطرح شده است؛ ارقامی که با توجه به ابهام درباره اصالت، سلامت، رجیستری و امکان قفل شدن دستگاه، خریدشان را به تصمیمی پرریسک تبدیل می‌کند.
در کنار همه این‌ها، یک مسئله دیگر هم وجود دارد: اعتبار تصاویر و ویدیوهای منتشرشده. در روزگاری که محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی هر روز واقعی‌تر به نظر می‌رسد، تشخیص اینکه کدام تصاویر واقعاً مربوط به این حادثه‌اند و کدام‌یک ساختگی یا دست‌کاری‌شده‌اند، آسان نیست.
انتشار گسترده یک ویدیو، به‌خودی‌خود سندی برای واقعی بودن آن نیست؛ همان‌طور که تعداد بالای بازدیدها نمی‌تواند جای تأیید مستقل یک خبر را بگیرد.
تصویر جعلی منتشر شده مربوط به این خبر
با این همه، فارغ از اینکه جزئیات حادثه دقیقاً چه بوده، چند گوشی واقعاً از آب بیرون آمده‌اند، چه تعداد از آن‌ها قابل استفاده‌اند و کدام تصاویر صحت دارند، یک واقعیت درباره فضای مجازی روشن است: «آیفون دریایی» حالا به یک سوژه داغ و پربازدید تبدیل شده است؛ سوژه‌ای که در چند ساعت، از یک روایت دریایی به ترکیبی عجیب از رؤیای ثروت، هیجان جمعی، بحث‌های اخلاقی، نگرانی‌های فنی و بازار خریدوفروش تبدیل شده است.
شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا هم همین باشد؛ اینکه در اقتصادی که خرید یک گوشی لوکس برای بسیاری از مردم به رؤیایی دور از دسترس تبدیل شده، خبر رسیدن چند آیفون از دل دریا می‌تواند چنین موج بزرگی از شادی، شوخی، امید، تردید و جدل به راه بیندازد.
یک کانتینر، چند آیفون و موجی از واکنش‌ها؛ گاهی برای ترند شدن در ایران، همین کافی است.