کشف نقص مولکولی در بیماری التهابی روده؛ هشدار پیش از بروز علائم

؛ پژوهشگران موسسه تحقیقات پزشکی والتر و الیزا هال استرالیا به سرنخ تازه ای درباره بیماری التهابی روده دست یافته اند که می تواند نگاه دانشمندان به آغاز و عود این بیماری را تغییر دهد. نتایج این مطالعه نشان می دهد یک اختلال مولکولی پنهان در سلول های روده ممکن است پیش از ظاهر شدن علائم شدید بیماری وجود داشته باشد و حتی در بیمارانی که وضعیت بیماری آنها کنترل شده است نیز ادامه پیدا کند. این نقص با افزایش آمادگی سلول های روده برای مرگ ارتباط دارد و پژوهشگران معتقدند شناسایی آن می تواند در آینده به پیش بینی دقیق تر شعله ور شدن بیماری، پایش بهتر بیماران و انتخاب درمان متناسب با ویژگی های هر فرد کمک کند. این مطالعه با همکاری بیمارستان سلطنتی ملبورن انجام شده و نتایج آن در مجله معتبر Science منتشر شده است.

کشف هشدار مولکولی پیش از علائم بیماری التهابی روده

دانشمندان در یک مطالعه جدید به شواهدی دست یافته اند که نشان می دهد بیماری التهابی روده ممکن است پیش از آنکه علائم بالینی واضحی ایجاد کند، تغییرات قابل شناسایی در سطح سلولی و مولکولی ایجاد کرده باشد.

پژوهشگران موسسه تحقیقات پزشکی والتر و الیزا هال استرالیا یا WEHI در این مطالعه یک نقص پنهان را در سلول های روده شناسایی کرده اند؛ نقصی که حتی در برخی بیمارانی که بیماری آنها از نظر بالینی تحت کنترل قرار دارد نیز قابل مشاهده بوده است.

نوشت: اهمیت این یافته در آن است که بیماری التهابی روده همیشه با شدت علائم ظاهری قابل ارزیابی نیست. ممکن است بیمار احساس خوبی داشته باشد، اما در سطح سلول های روده همچنان فرایندهایی وجود داشته باشد که زمینه را برای آسیب یا عود دوباره بیماری فراهم می کنند.

بیماری التهابی روده چیست؟

بیماری التهابی روده یا IBD نام گروهی از بیماری های مزمن است که دو نمونه شناخته شده آن بیماری کرون و کولیت اولسراتیو هستند.

این بیماری ها با التهاب طولانی مدت دستگاه گوارش همراه هستند و می توانند دوره هایی از تشدید علائم و دوره هایی از فروکش کردن بیماری داشته باشند.

علائمی مانند درد شکم، اسهال، خونریزی مقعدی، خستگی و کاهش وزن از نشانه هایی هستند که ممکن است در بیماران مبتلا دیده شوند. با این حال شدت و نوع علائم در همه افراد یکسان نیست و برخی بیماران ممکن است در دوره هایی بدون علائم جدی باشند.

سلول های روده در حالت آماده باش برای آسیب

یکی از مهم ترین یافته های پژوهش جدید، شناسایی نوعی نقص مولکولی است که با مرگ غیرطبیعی سلول های روده ارتباط دارد.

پژوهشگران دریافتند سلول های روده برخی بیماران مبتلا به بیماری التهابی روده حتی زمانی که بیماری از نظر بالینی آرام به نظر می رسد، آمادگی بیشتری برای ورود به مسیر مرگ سلولی دارند.

این وضعیت به گفته پژوهشگران مانند یک فرایند خاموش و ادامه دار در سطح مولکولی است که ممکن است مدت ها پیش از آنکه بیماری به شکل شدید خود را نشان دهد، وجود داشته باشد.

نوشت: این یافته اهمیت زیادی دارد، زیرا تا پیش از این تمرکز بسیاری از مطالعات بر التهاب شدید و مرحله ای بود که بیمار با علائم آشکار به پزشک یا بیمارستان مراجعه می کند؛ اما مطالعه جدید تلاش کرده است به مرحله بسیار ابتدایی تر بیماری نگاه کند.

چرا این کشف درباره عود بیماری مهم است؟

یکی از مشکلات اصلی در مدیریت بیماری التهابی روده این است که بیمار ممکن است برای مدتی در وضعیت پایدار قرار داشته باشد و سپس دوباره با شعله ور شدن بیماری مواجه شود.

حتی درمان موفق نیز همیشه به معنای پایان دائمی بیماری نیست و برخی بیماران پس از یک دوره کنترل علائم با عود مواجه می شوند.

یافته های مطالعه جدید نشان می دهد میزان بالاتر سیگنال های مرتبط با مرگ سلولی در بافت روده با احتمال بیشتر عود بیماری ارتباط داشته است. پژوهشگران این ارتباط را پس از پیگیری بیماران در یک دوره بیش از دو سال مشاهده کردند.

بررسی صدها نمونه بافت روده

این مطالعه از نظر نوع نمونه های مورد بررسی نیز اهمیت دارد. پژوهشگران حدود ۹۰۰ نمونه برداری از ۸۰ فرد دارای بیماری التهابی روده و افراد بدون این بیماری را بررسی کردند.

نمونه های به دست آمده برای ایجاد ارگانوئیدهای روده ای نیز مورد استفاده قرار گرفتند. ارگانوئیدها ساختارهای آزمایشگاهی کوچکی هستند که از سلول های بیمار ساخته می شوند و می توانند برخی ویژگی های بافت واقعی بدن را برای مطالعه دقیق تر بازسازی کنند.

نوشت: استفاده از نمونه های انسانی یکی از نقاط قوت این پژوهش محسوب می شود، زیرا بسیاری از مطالعات پیشین درباره سازوکارهای بیماری های التهابی روده بر مدل های حیوانی انجام شده اند و همیشه نمی توان نتایج آنها را به طور کامل به شرایط انسانی تعمیم داد.

نقش مرگ سلولی در بیماری التهابی روده

مرگ سلولی پیش از این نیز در مطالعات مربوط به بیماری التهابی روده مطرح بوده است، اما پرسش اصلی این بود که آیا مرگ سلولی صرفا پیامد التهاب است یا می تواند خود بخشی از روند ایجاد و تشدید بیماری باشد.

یافته جدید احتمال دوم را تقویت می کند. پژوهشگران معتقدند اختلال مشاهده شده در مرگ سلولی ممکن است در مراحل بسیار ابتدایی بیماری ظاهر شود و تنها نتیجه التهاب شدید نباشد.

این موضوع می تواند مسیر تحقیقات آینده را تغییر دهد؛ زیرا اگر این نقص یکی از مراحل اولیه شکل گیری بیماری باشد، هدف قرار دادن آن ممکن است در آینده به عنوان یکی از مسیرهای درمانی بررسی شود. البته چنین کاربرد درمانی هنوز نیازمند مطالعات بیشتری است.

بیماری ممکن است در ظاهر خاموش باشد

یکی از پیام های مهم مطالعه این است که نبود علائم شدید لزوما به معنی نبود تمام فعالیت های بیماری در سطح سلولی نیست.

برخی بیماران ممکن است پس از درمان احساس کنند وضعیت آنها کاملا طبیعی شده است، اما در بافت روده تغییراتی در سطح مولکولی همچنان باقی مانده باشد.

پژوهشگران این وضعیت را نوعی نقص مولکولی «خاموش» توصیف کرده اند که می تواند در پس زمینه بیماری باقی بماند و احتمالا با افزایش احتمال عود ارتباط داشته باشد.

آیا این کشف به معنای تشخیص بیماری پیش از علائم است؟

هنوز نمی توان چنین نتیجه ای گرفت.

پژوهش جدید یک سرنخ مهم درباره تغییرات مولکولی بیماری التهابی روده ارائه کرده است، اما این یافته هنوز به یک آزمایش تشخیصی عمومی و قابل استفاده در مراکز درمانی تبدیل نشده است.

خود پژوهشگران نیز تاکید کرده اند که نتایج فعلی بیشتر زمینه را برای توسعه روش های دقیق تر پیش بینی و پایش بیماری فراهم می کند. بنابراین نباید این مطالعه را به معنای وجود یک آزمایش قطعی برای تشخیص بیماری پیش از ظهور علائم تفسیر کرد.

امید به پیش بینی دقیق تر عود بیماری

یکی از اهداف مهم تحقیقات آینده، پیدا کردن راهی برای تشخیص بیمارانی است که احتمال بیشتری برای عود دارند.

در حال حاضر پاسخ بیماران به درمان های مختلف متفاوت است. یک دارو ممکن است برای یک بیمار موثر باشد اما برای فرد دیگر نتیجه مشابهی نداشته باشد.

پژوهشگران امیدوارند با شناخت بهتر نشانه های مولکولی بیماری بتوانند در آینده اطلاعات دقیق تری درباره رفتار بیماری هر فرد به دست آورند.

حرکت به سمت درمان شخصی سازی شده

یافته های این مطالعه می تواند در بلندمدت به توسعه درمان های شخصی سازی شده کمک کند.

در درمان شخصی سازی شده، پزشک صرفا بر اساس علائم عمومی تصمیم گیری نمی کند، بلکه ویژگی های زیستی و مولکولی بیماری هر بیمار نیز مورد توجه قرار می گیرد.

پژوهشگران WEHI معتقدند شناخت نشانه های مولکولی مرتبط با مرگ سلولی می تواند به شناسایی مسیرهایی کمک کند که در آینده برای انتخاب درمان یا پیش بینی پاسخ بیمار به درمان مورد استفاده قرار گیرند.

نوشت: البته رسیدن از یک یافته آزمایشگاهی به یک روش درمانی یا آزمایش تشخیصی قابل استفاده برای عموم، معمولا به مراحل متعدد تحقیق، اعتبارسنجی و کارآزمایی نیاز دارد و هنوز نمی توان درباره زمان ورود چنین فناوری هایی به پزشکی بالینی اظهار نظر قطعی کرد.

پژوهشگران چگونه این نقص را شناسایی کردند؟

یکی از ابزارهای مهم در این تحقیق، بررسی دقیق فعالیت ژن ها در بافت روده بود.

پژوهشگران از روش هایی مانند تحلیل های مولکولی و بررسی الگوهای فعالیت ژن ها در مناطق مختلف بافت استفاده کردند تا مشخص شود چه تغییراتی در سلول های روده افراد مبتلا به بیماری التهابی روده رخ داده است.

این بررسی ها امکان مشاهده تغییراتی را فراهم کرد که ممکن است با روش های معمول و صرفا بر اساس علائم بالینی قابل تشخیص نباشند.

ارتباط با بیماری کرون و کولیت اولسراتیو

از آنجا که بیماری التهابی روده شامل طیف متفاوتی از بیماری هاست، بررسی سازوکارهای مشترک میان آنها اهمیت زیادی دارد.

بیماری کرون و کولیت اولسراتیو هر دو در گروه IBD قرار دارند، اما محل درگیری و ویژگی های آنها می تواند متفاوت باشد.

پژوهش های مولکولی مانند مطالعه جدید می توانند به دانشمندان کمک کنند تا به جای تمرکز صرف بر نام بیماری، مسیرهای زیستی مشترک یا متفاوت میان بیماران را بهتر شناسایی کنند.

جدول مهم ترین یافته های پژوهش

این یافته چه تغییری در نگاه به بیماری ایجاد می کند؟

آیا می توان از عود بیماری جلوگیری کرد؟

در حال حاضر این پژوهش به تنهایی نمی تواند چنین تضمینی ارائه دهد.

با این حال، شناخت سازوکارهایی که با عود بیماری ارتباط دارند می تواند نخستین گام برای طراحی روش های جدید پیشگیری باشد.

اگر مشخص شود نقص مولکولی شناسایی شده نقش مستقیمی در ایجاد آسیب روده دارد، در آینده می توان بررسی کرد که آیا مهار این مسیر می تواند خطر شعله ور شدن بیماری را کاهش دهد یا خیر. این مرحله هنوز در حوزه تحقیقات قرار دارد.

اهمیت همکاری پزشکان و پژوهشگران

این مطالعه نمونه ای از همکاری میان پژوهشگران علوم پایه و پزشکان متخصص است.

پروژه با مشارکت پژوهشگران WEHI و متخصصان بیمارستان سلطنتی ملبورن انجام شده و گروه های تحقیقاتی دیگری از دانشگاه ملبورن، بیمارستان سلطنتی کودکان، موسسه علوم دارویی موناش و دانشگاه موناش نیز در این همکاری حضور داشته اند.

چنین همکاری هایی به دانشمندان اجازه می دهد یافته های آزمایشگاهی را در کنار اطلاعات واقعی بیماران بررسی کنند و ارتباط میان تغییرات سلولی و وضعیت بالینی افراد را بهتر بشناسند.

مقاله این پژوهش در کجا منتشر شده است؟

نتایج این مطالعه با عنوان A necroptotic-to-apoptotic signaling axis underlies inflammatory bowel disease در مجله علمی Science منتشر شده است.

این مقاله بر محور ارتباط میان مسیرهای مرگ سلولی و بیماری التهابی روده تمرکز دارد و یافته های آن بر اساس نمونه های انسانی و مدل های ارگانوئیدی به دست آمده است.

هشدار مهم برای بیماران

این یافته علمی به این معنا نیست که هر فردی که درد شکم یا علائم گوارشی دارد، به بیماری التهابی روده مبتلاست.

همچنین افراد مبتلا نباید بر اساس نتایج این پژوهش داروهای خود را تغییر دهند یا درمان تجویز شده را متوقف کنند.

بیماری های گوارشی علل مختلفی دارند و تشخیص بیماری التهابی روده باید توسط پزشک و بر اساس مجموعه ای از علائم، معاینه، آزمایش ها و در صورت نیاز بررسی های تخصصی انجام شود.

آینده تحقیقات بیماری التهابی روده

پژوهشگران اکنون به دنبال این هستند که مشخص کنند کدام یک از نشانه های مولکولی شناسایی شده قابلیت تبدیل شدن به ابزار تشخیصی یا پیش بینی کننده را دارند.

هدف نهایی این است که بتوان بیماری را پیش از رسیدن به مرحله شدیدتر شناسایی کرد، احتمال عود را بهتر تخمین زد و درمان را بر اساس ویژگی های زیستی هر بیمار تنظیم کرد.

به گفته پژوهشگران، چنین رویکردی می تواند در آینده به پایش دقیق تر بیماران و حفظ طولانی تر دوره خاموشی بیماری کمک کند؛ هرچند برای رسیدن به کاربرد بالینی، تحقیقات بیشتری لازم است.

جمع بندی؛ هشدار پنهان در سلول های روده

مطالعه جدید پژوهشگران استرالیایی یک سرنخ مهم درباره بیماری التهابی روده ارائه کرده است. یافته اصلی این است که نوعی نقص مولکولی مرتبط با مرگ سلول های روده می تواند حتی در شرایطی وجود داشته باشد که بیمار علائم شدیدی ندارد و بیماری از نظر بالینی کنترل شده به نظر می رسد.

این نقص با احتمال بیشتر عود بیماری ارتباط نشان داده و می تواند درک دانشمندان از نخستین مراحل بیماری التهابی روده را تغییر دهد.

نوشت: با وجود اهمیت این کشف، هنوز زود است که از آن به عنوان یک آزمایش تشخیصی جدید یا درمان قطعی نام برد. ارزش اصلی مطالعه در شناسایی یک مسیر زیستی تازه و فراهم کردن زمینه برای تحقیقات بعدی است. اگر مطالعات آینده بتوانند این یافته ها را تایید کنند، شاید در سال های آینده روش های دقیق تری برای پیش بینی عود، پایش فعالیت بیماری و انتخاب درمان مناسب برای هر بیمار در اختیار پزشکان قرار گیرد.