به نقل از اقتصادنیوز، با اجرای نرخ سوم بنزین و تعیین قیمت ۱۰ هزار تومان، دولت گام تازهای در سیاستگذاری سوخت برداشته است؛ اما همچنان این پرسش مطرح است که آیا این تصمیم میتواند به کاهش مصرف و حل ناترازی بنزین کمک کند یا صرفاً بخشی از هزینههای موجود را پوشش میدهد.
یک تحلیلگر بازارهای مالی میگوید: افزایش قیمت بنزین اثر تورمی دارد. اصلاً نمیگویم که این طرح نباید اجرا شود، بلکه معتقد هستم باید اجرا شود، منتها زمان و شرایط خاص خودش را دارد.
داوود سوری، اقتصاددان، در گفتوگو با اقتصادنیوز با اشاره به اثرگذاری محدود این تصمیم توضیح داد: «افزایش قیمت از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان با توجه به تورم موجود، تأثیر قابلتوجهی روی کاهش مصرف انرژی ندارد.»
گفتگوی اقتصادنیوز با داوود سوری، اقتصاددان، را بخوانید.
****
*آقای سوری! افزایش نرخ سوم بنزین رسما از ساعاتی پیش کلید خورد، از نگاه شما تعیین ۱۰ هزار تومان به عنوان نرخ سوم بنزین می تواند مصرف بنزین را کاهش دهد، تقاضا را مدیریت کند یا صرفاً بخشی از هزینههای ناشی از ناترازی بنزین را جبران کند؟
به نظر من این اقدام صرفاً برای این بود که گفته شود کاری انجام دادهایم. اینکه این کار چقدر اهمیت دارد و چقدر میتواند به حل مسئله کمک کند، واقعاً ظاهراً مسئله اصلی نبوده است.
اگر قرار بود یک کار درست انجام شود، باید از ابتدا مسئله را به شکل دیگری میدیدند. یک بخش ماجرا این است که عددی که باید برای اصلاح وارد شود، وارد نشده و در واقع اقدامی که انجام شده، اثرگذاری لازم را ندارد.
افزایش قیمت بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان، با توجه به تورم موجود، تأثیر قابلتوجهی بر کاهش مصرف انرژی ندارد. ممکن است مقداری منابع مالی نصیب دولت کند، اما اینکه انتظار داشته باشیم این افزایش قیمت بتواند مصرف را به شکل جدی کاهش دهد، واقعبینانه نیست.به نظر من این افزایش قیمت، اگر هدف اصلی دولت کاهش مصرف بنزین باشد، به نتیجه موردنظر نخواهد رسید.
نرخ ۱۰ هزار تومانی بنزین بر اساس یک برنامه اصلاحی تعیین شده است یا …
*فکر می کنید عدد ۱۰ هزار تومان بر چه مبنایی تعیین شده و چه سازوکاری پشت انتخاب این نرخ وجود دارد؟ آیا این قیمت بر اساس هزینه واقعی تأمین بنزین، شرایط اقتصادی، ملاحظات اجتماعی یا بهعنوان یک گام تدریجی در مسیر اصلاح نظام قیمتگذاری سوخت انتخاب شده است؟
بعید میدانم واقعاً بحث یک اصلاح تدریجی و برنامهریزیشده مطرح بوده باشد. در مقاطعی بحث قیمتهای بسیار بالاتر، حتی اعدادی مانند ۷۸ هزار تومان، مطرح شد، اما نهایتاً به نظر میرسد تصمیم گرفتند تحت شرایط مختلف، عددی مانند ۱۰ هزار تومان را اعمال کنند.
اینکه این اقدام را بتوان یک گام تدریجی در مسیر اصلاح قیمت بنزین دانست، به نظر من محل بحث است؛ چون اگر هدف اصلاح واقعی بود، باید یک طرح مشخص و جامع برای اصلاح قیمت بازار بنزین وجود میداشت.
در شرایط فعلی، با توجه به تورم موجود، قیمت کالاها و خدماتی که مردم با آن مواجه هستند، و همچنین شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی کشور، نمیتوان انتظار داشت چنین افزایشی بهتنهایی مسیر اصلاح را ایجاد کند.
نرخ سوم بنزین بهتنهایی ناترازی را حل نمیکند
*اساسا اصلاح قیمت بنزین و ایجاد نرخ سوم میتواند بهتنهایی مسئله ناترازی را حل کند یا بدون اصلاحات ساختاری در حوزه خودرو، مصرف سوخت، حملونقل عمومی و سیاستهای انرژی، این اقدام تنها یک راهحل موقت برای مدیریت بحران خواهد بود؟
امروز در شهرهای ما ترافیک بسیار گستردهای وجود دارد و حجم زیادی از خودروها در طول شبانهروز در حال تردد هستند. ممکن است تعداد خودروهای ما با برخی کشورها، مانند ترکیه، قابل مقایسه باشد، اما میزان استفاده از خودرو و میزان پیمایش آنها متفاوت است.
حملونقل عمومی یکی از عوامل مهم در این موضوع است، اما مسائل دیگری هم وجود دارد. خودرو در کشور ما برای بسیاری از افراد به وسیله کار تبدیل شده است و همین موضوع باعث افزایش مصرف بنزین میشود.
ما باید یک طرح جامع درباره خودرو داشته باشیم؛ طرحی که بتواند میزان استفاده از خودرو را مدیریت کند. کاهش مصرف خودرو به این معنا نیست که افراد خودرو نداشته باشند، بلکه باید میزان پیمایش روزانه و استفاده از خودرو کنترل شود.
در کنار این موضوع، به قوانین شهری پیشرفتهتر و سیاستهای درست در حوزه حملونقل نیاز داریم. مجموعه این عوامل در کنار هم میتواند باعث شود حساسیت مصرفکنندگان نسبت به قیمت بنزین کاهش پیدا کند.
اما اینکه صرفاً بخواهیم از طریق افزایش قیمت، فشار ایجاد کنیم، راهحل کاملی برای مسئله نخواهد بود.
افزایش نرخ سوم بنزین و موج جدید گرانی؟
*با توجه به اینکه فرمودید این عدد تأثیر زیادی بر کاهش مصرف ندارد، آیا ممکن است همین افزایش قیمت، علاوه بر حل نکردن مشکل، باعث ایجاد موج جدیدی از افزایش قیمتها شود؟
طبیعی است که این هزینه به مردم وارد میشود، اما مسئله این است که آن بخشی که باید جبران شود، جبران نخواهد شد.
یعنی نمیتوان انتظار داشت با این عدد مشخص، ناترازی بنزین حل شود. باید عدد خاصی وجود داشته باشد که بتواند فاصله موجود را جبران کند، اما به دلایل مختلف و شرایطی که وجود دارد، امکان اعمال چنین عددی فراهم نیست.
دولت در حوزه بنزین و پالایش و پخش، ساختاری انحصاری دارد و خودش این بخش را مدیریت میکند؛ بنابراین تعیین قیمت واقعی هم با پیچیدگیهای خاصی همراه است.
اما مشخصاً ۵ هزار تومان یا ۱۰ هزار تومان وقتی با نرخ ارز مقایسه شود، عدد بسیار بالایی نیست. اگر دلار را ۲۰۰ هزار تومان در نظر بگیریم، این ارقام همچنان فاصله زیادی با قیمت واقعی دارند.
البته اینکه اجرای چنین تصمیمی از نظر اجتماعی و اقتصادی چقدر دشوار است، موضوع دیگری است و برای ارزیابی دقیق آن نیاز به اطلاعات و بررسیهای بیشتری وجود دارد.